Met ‘Historische Klassiekers’ brengt collectief Fixdit vrouwelijke auteurs uit de vroegmoderne Nederlandstalige literatuur opnieuw onder de aandacht. Centraal staat een podcastreeks die hertalingen van historische teksten koppelt met wetenschappelijke duiding, maar dat oorspronkelijke idee groeide uit tot een veel breder project.
Het project kreeg steun van verschillende subsidieverstrekkers, waaronder ook Literatuur Vlaanderen. We spraken met initiatiefneemster Fleur Speet over onderbelichte schrijvers, onderwijs, hertalingen en een nieuw boekproject dat al in de steigers staat.
Hoe zou je ‘Historische Klassiekers’ omschrijven aan iemand die er nog nooit van heeft gehoord?
Fleur Speet: "Het is een podcastserie over Nederlandstalige vrouwelijke auteurs uit de vroegmoderne tijd, dat wil zeggen de periode van de zestiende tot de achttiende eeuw. Die auteurs worden in de schijnwerpers gezet via hertalingen van hun oorspronkelijke werk door hedendaagse Nederlandstalige schrijvers."
"De hertalingen vormen een toegangspoort. In de podcast hoor je niet alleen de hedendaagse versie, maar ook het oorspronkelijke historische fragment. Dat zorgt voor een gesprek tussen verleden en heden. Ook op de website kunnen mensen de hertalingen en de originele teksten naast elkaar lezen. Daarnaast is er bij elke centrale auteur uitgebreid lesmateriaal uitgewerkt zodat leraren er in de klas vlot mee aan de slag kunnen. De inbreng van een wetenschappelijke expert plaatst de auteur en het fragment in de historische context.”
Deze teksten voelen niet aan als museumstukken. Ze tonen dat vrouwen al eeuwenlang deelnemen aan gesprekken over onderwijs, gelijkwaardigheid, maatschappelijke positie en persoonlijke vrijheid. Dat maakt deze auteurs niet alleen historisch interessant, maar ook relevant voor lezers van vandaag.
Fleur Speet
Waar kwam het idee voor het project vandaan?
"Fixdit maakte eerder al de podcast 'Moderne Klassiekers', die vrouwelijke auteurs vanaf het begin van de twintigste eeuw in de kijker zet. Zelf ben ik al jaren bezig met vroegmoderne literatuur en heb ik veel onderzoek gedaan naar vrouwelijke auteurs uit die periode. Daarbij merkte ik hoeveel interessante stemmen er zijn die mensen vandaag nauwelijks nog kennen. Daar zijn ook praktische redenen voor. Voor Moderne Klassiekers zijn er bijvoorbeeld heruitgaven, bloemlezingen en toegankelijke edities. Maar voor veel vrouwelijke auteurs uit de zeventiende en achttiende eeuw ligt dat anders. Hun werk is vaak moeilijker toegankelijk voor een hedendaags publiek. Daardoor dreigen ze uit beeld te verdwijnen, terwijl deze auteurs wel degelijk een belangrijke rol hebben gespeeld in de literatuurgeschiedenis én vaak ook boeiende levens hebben geleid."
“In de algemene perceptie krijgt die vroegmoderne periode of de literatuur die toen geschreven werd al snel het label ‘duf’, terwijl ik denk: ‘hoezo dan?’ Dat beeld wilde ik graag bijstellen. Daarnaast wilde ik laten zien hoe aanwezig vrouwelijke stemmen waren. In de podcast komen maar liefst 45 relevante vrouwelijke auteurs aan bod. Dat is niet zomaar een voetnoot in de literatuurgeschiedenis."
Portretten van de centrale auteurs die in de podcast 'Historische Klassiekers' aan bod komen.
©Vera Anna-mae Polkamp
Hoe actueel en relevant zijn de gekozen teksten vandaag nog?
“Veel auteurs die aan bod komen, schrijven over thema's die vandaag nog steeds spelen. Neem Johanna Hobius, een zeventiende-eeuwse dichter die centraal stond in een aflevering met hertaler Maud Vanhauwaert. In haar werk verdedigt Hobius het recht van vrouwen om hun intellectuele talenten te ontwikkelen. Als je weet dat meisjes op de lagere school in Nederland een lager advies krijgen dan jongens, klinkt dat opeens opmerkelijk actueel. Ik noemde haar voor de grap in de podcast een soort Dolle Mina avant la lettre."
"Ook andere thema's bleken verrassend herkenbaar. Zo kwamen we teksten tegen waarin vrouwen nadenken over macht, relaties, vrijheid en wederzijdse instemming, onderwerpen die vandaag vaak worden samengevat onder de noemer #metoo. Natuurlijk gebeurde dat in een heel andere maatschappelijke context, maar het laat zien dat het debat over autonomie en keuzevrijheid veel oudere wortels heeft dan we vaak denken."
"Juist daardoor voelen deze teksten niet als museumstukken. Ze tonen dat vrouwen al eeuwenlang deelnemen aan gesprekken over onderwijs, gelijkwaardigheid, maatschappelijke positie en persoonlijke vrijheid. Dat maakt deze auteurs niet alleen historisch interessant, maar ook relevant voor lezers van vandaag."
Voor mij is ‘Historische Klassiekers’ zeker geen afgesloten hoofdstuk. Er zijn nog veel verhalen te vertellen.
Fleur Speet
Jullie spreken vaak over ‘herwaardering’. Wanneer is dat volgens jou gelukt?
"Zichtbaarheid alleen is niet genoeg. Voor mij gaat het erom dat die auteurs opnieuw gaan circuleren. Dat mensen hun teksten lezen, bespreken, gebruiken in het onderwijs en ermee aan de slag gaan."
"Daarom was het educatieve luik voor ons zo belangrijk. Het lesmateriaal zorgt ervoor dat deze teksten ook buiten de podcast een leven kunnen leiden. Tegelijkertijd krijgt het onderwerp zo een veel langere levensduur. Terwijl een podcastaflevering vooral de eerste dagen na publicatie veel wordt beluisterd, kan lesmateriaal jaar na jaar opnieuw in het onderwijs ingezet worden.”
Het project kreeg veel aandacht via uiteenlopende kanalen.
"We wilden bewust geen nichepodcast maken en hebben dus steeds gezocht naar manieren om de verhalen zo breed mogelijk te delen en verschillende publieken te bereiken. Het uitgebreide dossier in tijdschrift de lage landen was beslist een hoogtepunt, maar daarnaast zijn er ook veel bijdragen in andere media verschenen, werd het materiaal via onderwijskanalen verspreid, en werd de Substack-nieuwsbrief goed gelezen en gedeeld.”
Welke rol speelde de steun van Literatuur Vlaanderen?
"Elke bijdrage telt in een project van deze omvang. Naast de financiële steun ging het voor mij ook om de betrokkenheid: het gevoel dat het project gedragen werd in Nederland én Vlaanderen. Voor een project over Nederlandstalige literatuurgeschiedenis is dat bijzonder waardevol. We wilden expliciet ook de Vlaamse connecties zichtbaar maken en Vlaamse partners betrekken. Die steun hielp daarbij, al is er zeker nog ruimte voor groei en zichtbaarheid bij een Vlaams publiek."
Is ‘Historische Klassiekers’ nu afgerond?
"Nee, helemaal niet. De podcastreeks is af, maar het project leeft verder. Op dit moment werk ik aan een boek waarin de auteurs die in de podcast aan bod komen via brieven met elkaar verbonden worden. Je kunt het zien als een soort estafette waarin de ene schrijver het stokje doorgeeft aan de volgende. Zo wordt zichtbaar dat deze vrouwen geen losse uitzonderingen waren, maar deel uitmaakten van een veel grotere literaire traditie."
"Dat is uiteindelijk wat mij het meest interesseert: de verbanden tussen al die stemmen doorheen de eeuwen. We vertellen vaak een literatuurgeschiedenis waarin vooral mannen zichtbaar zijn, terwijl er ook een rijke traditie van vrouwelijke auteurs bestaat. Door die stemmen opnieuw met elkaar in gesprek te brengen, ontstaat een ander beeld van onze literaire geschiedenis."
"Voor mij is ‘Historische Klassiekers’ zeker geen afgesloten hoofdstuk. Er zijn nog veel verhalen te vertellen."
De podcast ‘Historische Klassiekers’ werd mogelijk gemaakt door het Nederlands Letterenfonds, het Cultuurfonds, Literatuur Vlaanderen, de dr. C. Louise Thijssen-Schoute Stichting, het Hendrik Mullerfonds en de Carla Atzema Soroptimist Prijs.