PERSBERICHT
Door het uitblijven van een structurele indexering verliezen literaire organisaties jaar na jaar aan slagkracht. Vandaag vormen zij een uitzondering binnen het Vlaamse cultuurbeleid. Terwijl andere structureel ondersteunde culturele organisaties wel beschikken over mechanismen die de impact van stijgende kosten kunnen opvangen, geldt dit dus niet voor literaire organisaties. Literatuur Vlaanderen waarschuwt voor een ontwikkeling die op het eerste gezicht technisch lijkt, maar op langere termijn belangrijke gevolgen zal hebben.
Het Vlaamse literaire middenveld vervult een sleutelrol. Ze stimuleren creatie, presentatie, reflectie en debat. Voorts ondersteunen ze auteurs en illustratoren in hun ontwikkeling, brengen literatuur naar scholen, bibliotheken en culturele centra en creëren ruimte voor ontmoeting, talentontwikkeling en participatie. Elke organisatie doet dat vanuit een eigen expertise en opdracht. Samen vormen zij een divers ecosysteem waarin literatuur kan groeien, circuleren en nieuwe publieken bereiken. Ze vormen een essentiële schakel tussen makers en publiek. Via leesbevordering, talentontwikkeling en publiekswerking dragen zij bovendien bij aan beleidsdoelstellingen rond geletterdheid, onderwijs, cultuurparticipatie en maatschappelijke betrokkenheid.
Dat belang wordt vandaag alleen maar groter. Vlaanderen wordt geconfronteerd met een dalende leesvaardigheid bij jongeren. Overheden, onderwijsinstellingen, bibliotheken en cultuurorganisaties zoeken samen naar manieren om lezen opnieuw aantrekkelijk te maken en meer mensen aan het lezen te krijgen. Literaire organisaties zijn daarin een onmisbare partner.
Paul Hermans
©The Untold
Wie goed leest, heeft meer kansen. Op school, op de arbeidsmarkt en als burger. Daarom mogen we de organisaties die dagelijks investeren in leesbevordering niet vanzelfsprekend vinden.
Paul Hermans (directeur Literatuur Vlaanderen)
Leesvaardigheid is bovendien een belangrijke voorwaarde voor onderwijs, maatschappelijke participatie en kritisch burgerschap. Investeren in lezen betekent daarom ook investeren in maatschappelijke weerbaarheid.
De gevolgen van uitblijvende indexering?
De werking van literaire organisaties staat steeds meer onder druk doordat de middelen waarmee zij hun opdracht uitvoeren onvoldoende mee evolueren met de stijgende kosten. Terwijl personeelskosten automatisch toenemen door indexering en anciënniteit, blijven de beschikbare werkingsmiddelen achter. Andere sectoren kunnen rekenen op een automatische indexering. Binnen het literaire veld is die afwezig.
Het gaat zelden om plotse stopzettingen, maar om een opeenstapeling van keuzes die de werking jaar na jaar verder onder druk zetten: minder ruimte voor ontwikkeling en experiment, moeilijkere keuzes rond programmatie en publiekswerking, een hogere werkdruk voor medewerkers en minder mogelijkheden om nieuwe maatschappelijke uitdagingen op te nemen. De impact beperkt zich tevens niet tot de organisaties zelf. Ook auteurs, illustratoren en vertalers worden getroffen. Hetzelfde geldt voor scholen, bibliotheken en culturele partners die op de expertise van deze organisaties rekenen, evenals voor de duizenden lezers die via hen met literatuur in contact komen.
De financiële impact bedraagt vandaag gemiddeld ongeveer 130.000 euro per jaar. Omdat structurele indexering uitblijft, groeit dat bedrag jaar na jaar. Als er bij de nieuwe beleidsperiode 2028-2032 niets verandert, loopt de gecumuleerde impact tegen het laatste werkingsjaar op tot ongeveer 783.000 euro op een totaal budget van 4,125 miljoen euro. Dat betekent dat bijna één vijfde van het budget verschuift naar het opvangen van stijgende vaste kosten, ten koste van de inhoudelijke werking.
Deze gevolgen laten zich het duidelijkst voelen in de schakels tussen maker en publiek. Projecten rond leesbevordering, talentontwikkeling, publiekswerking en literaire ontmoeting vragen tijd, expertise en mensen. Dat zijn precies de onderdelen die onder druk komen te staan wanneer organisaties steeds meer middelen moeten inzetten om stijgende kosten op te vangen. Ook kwetsbare genres zoals poëzie en strips zijn bijzonder afhankelijk van organisaties die investeren in ondersteuning, presentatie en publieksontwikkeling.
Volgens Literatuur Vlaanderen is het daarom belangrijk om voorbij de technische discussie over indexering te kijken en stil te staan bij de maatschappelijke gevolgen.
Wat dreigt, is geen plotse implosie van het literaire veld. Wel een langzame verschraling: minder boeiende en waardevolle activiteiten, minder ondersteuning voor makers en minder kansen om lezers met literatuur te verbinden.
Paul Hermans
De gevolgen manifesteren zich geleidelijk. Niet door spectaculaire sluitingen, maar door een opeenstapeling van kleinere verliezen. Minder ontmoetingen tussen auteurs en lezers. Minder mogelijkheden om lezen en literatuur tot bij nieuwe generaties te brengen. Op langere termijn dreigt daardoor ook de maatschappelijke positie van literatuur te verzwakken. Een minder krachtig literair middenveld betekent minder mogelijkheden om mensen te laten kennismaken met verhalen, ideeën, verbeelding en reflectie.
Een noodzakelijke voorwaarde voor continuïteit
De discussie over indexering raakt aan de vraag hoe Vlaanderen zijn ambities rond literatuur, leesbevordering, talentontwikkeling en cultuurparticipatie wil blijven realiseren. De organisaties die deze doelstellingen dagelijks mee waarmaken, hebben daarvoor voldoende slagkracht nodig. Structurele indexering is daarom geen groeivraag, maar een noodzakelijke voorwaarde voor beleidsmatige continuïteit.
Zonder structurele indexering zullen organisaties steeds meer middelen moeten verschuiven van inhoudelijke werking naar vaste kosten. Daardoor dreigt Vlaanderen de komende jaren minder auteurs te ondersteunen, minder lezers te bereiken en minder kansen te creëren voor nieuwe generaties makers. De verschraling zal zich niet uiten in één grote sluiting, maar in een geleidelijke afbouw van activiteiten, expertise en bereik.
De beslissingen die vandaag worden genomen, bepalen mee welke impact het literaire middenveld zal hebben in de volgende beleidsperiode. Niet alleen voor de organisaties zelf, maar voor iedereen die betrokken is bij het creëren, verspreiden en beleven van literatuur.
Wat op het eerste gezicht een technische discussie over indexering lijkt, gaat uiteindelijk over de toekomst van literatuur, lezen en cultuurparticipatie in Vlaanderen.