Eind april lanceerde Literatuur Vlaanderen een bevraging om beter zicht te krijgen op wat literaire makers nodig hebben om te groeien, welke ondersteuning echt het verschil maakt en welke drempels ze onderweg ervaren. Ruim 466 literaire makers deelden hun ervaringen. In het najaar volgt een uitgebreid onderzoeksrapport, hieronder krijg je alvast een eerste inkijk in de belangrijkste resultaten.
The Untold
Wie vulde de vragenlijst in?
De bevraging werd ingevuld door 466 literaire makers, vooral auteurs, maar ook vertalers, illustratoren en graphic novelists.
Ongeveer 17% van de respondenten heeft nog geen professionele publicatie, opvoering of podiumpresentatie. Binnen die groep zijn de ontwikkelingsfases erg uiteenlopend: van makers met een eerste idee tot makers bij wie een eerste project al concreet in voorbereiding is. Veel beginnende literaire makers zetten wel al stappen richting publiek en veld: ze delen werk online, dienen in bij tijdschriften, nemen contact op met uitgevers of presenteren hun werk op een podium of evenement.
De meeste respondenten hebben al heel wat professionele ervaring: 79% heeft al minstens één professionele publicatie, opvoering of podiumpresentatie gerealiseerd. Tegelijk omschrijft 36% zichzelf nog als beginnende maker, 49% als ervaren maker en 15% als gevestigde waarde, wat aantoont dat veel makers met een debuut zichzelf nog als beginnende maker beschouwen.
Welke vormen van ondersteuning zijn belangrijk voor de professionele ontwikkeling?
Uit de bevraging blijkt dat respondenten vooral belang hechten aan financiële ondersteuning, zoals subsidies en beurzen. Ook redactionele feedback op detailniveau bij een concreet project, vinden ze belangrijk. Persoonlijke coaching (bijvoorbeeld begeleiding bij de organisatie van een schrijfpraktijk), artistieke begeleiding (bijvoorbeeld inhoudelijke ondersteuning bij de ontwikkeling van een artistieke praktijk, stem of project) en zakelijke ondersteuning krijgen gemiddeld een lagere prioriteit.
Er zijn wel verschillen tussen makers. Makers met een professionele publicatie of opvoering vinden tijd en ruimte voor onderzoek bijvoorbeeld belangrijker dan makers zonder professionele publicatie of opvoering. Die laatste hechten dan weer meer belang aan artistieke begeleiding. Dat geldt vooral voor makers die nog toewerken naar een eerste professionele publicatie of opvoering.
Welke vormen van ondersteuning mis je op dit moment in je professionele ontwikkeling?
Wat makers belangrijk vinden voor hun ontwikkeling en wat ze daarbij concreet missen, stemt op het eerste gezicht grotendeels overeen, al kan verdere analyse van de resultaten nog nuances blootleggen.
Naast financiële ondersteuning noemen de respondenten hier vooral zakelijke ondersteuning. Dat geldt in elke fase van de carrière. Ook tijd en ruimte om te creëren, te experimenteren en onderzoek te doen worden vaak gemist.
Uit de bevraging blijkt dat redactionele begeleiding wordt gemist, vooral door literaire makers die nog geen professionele publicatie of opvoering hebben. Meerdere respondenten geven aan dat uitgevers steeds minder tijd hebben voor inhoudelijke redactie, manuscriptbegeleiding of intensieve dialoog. Een groot deel van de respondenten mist toegang tot relevante netwerken, in het bijzonder makers die nog geen professionele publicatie of opvoering hebben.
De bestaande ondersteuning is volgens de respondenten vaak te weinig toegankelijk of te sterk gekoppeld aan specifieke fases in een literaire carrière (zoals debuteren, jong talent of al gepubliceerde auteurs). Veel respondenten hebben nood aan een traject dat makerschap over een hele loopbaan ondersteunt: ondersteuning mag niet stoppen zodra iemand zichtbaar of professioneel actief wordt, want dan neemt de werkdruk vaak toe en wordt creatietijd schaarser.
Welke drempels ervaar je of heb je ervaren in je literaire loopbaan?
Vooral financiële drempels belemmeren de ontwikkeling van de respondenten. Voor makers zonder een eerste publicatie of opvoering vormen twijfel en onzekerheid een drempel. De vraag of hun werk goed genoeg, relevant genoeg of zichtbaar genoeg is, veroorzaakt mentale belasting.
Een andere drempel is (het gebrek aan) zichtbaarheid. Behalve voor een kleine groep bekende namen is het over het algemeen moeilijk om media-aandacht of belangstelling van een lezerspubliek op te wekken. Zelfpromotie en aanwezigheid op sociale media voelen daarom voor veel makers als een noodzaak, maar dat ervaren ze als tijdrovend en uitputtend.
Voor veel respondenten is het literaire veld moeilijk leesbaar en is succes afhankelijk van informele netwerken. Makers zonder een eerste publicatie geven vaker aan moeilijk toegang te vinden tot professionele partners of platformen. Vooral wie niet uit een opleiding komt of een beroep kan doen op een bestaand netwerk, ervaart het veld als gesloten. Niettemin spannen auteurs zich in om zichtbaar te zijn: ongeveer de helft van de makers zonder een eerste publicatie of opvoering gebruikt sociale media of andere online kanalen om werk te delen, of deed dat op een podium of tijdens een evenement. De helft van deze groep nam al contact op met een uitgeverij.
Wat is de meerwaarde van talentontwikkelingsprogramma’s?
Er is al een groot aanbod aan talentontwikkelingsprogramma’s in de literaire sector. Ruim 63% van de respondenten nam in het verleden al deel aan talentontwikkelingsprogramma’s of -projecten, zoals een residentie, workshops, een schrijfopleiding, of individuele begeleiding. Het merendeel van die groep (73%) droeg daar zelf financieel aan bij.
De meerwaarde van een talentontwikkelingsprogramma ligt voor de meeste respondenten in de ontwikkeling van schrijf-of vertaalvaardigheden. Ze zijn met andere woorden beter geworden in hun vak. Voor veel respondenten vormden opleidingen en workshops de plek waar ze ‘de stiel’ leerden.
Ook persoonlijke feedback en coaching zijn erg betekenisvol. Een persoonlijk coachingtraject helpt volgens de respondenten onder meer om keuzes te maken, structuur aan te brengen en blokkades te doorbreken. Daarnaast komt in de antwoorden het doorbreken van de eenzaamheid van het schrijven of vertalen vaak terug: zo'n traject geeft een kader waarin makers werk kunnen delen, ervaringen kunnen uitwisselen en zich deel voelen van een sector.
Een talentontwikkelingsprogramma biedt ook de mogelijkheid om het eigen netwerk uit te breiden, meer inzicht te krijgen in het literaire veld en/of toegang te krijgen tot uitgevers of programmatoren en internationale ontmoetingen. Die aspecten hebben een effect op het vlak van zelfvertrouwen en erkenning. Voor sommigen betekende hun deelname aan een talentontwikkelingsprogramma het begin van zichzelf zien als schrijver, vertaler of maker.
De antwoorden uit de bevraging tonen dat talentontwikkeling vooral werkt wanneer inhoudelijke begeleiding, financiële ruimte, netwerkvorming en erkenning samenkomen.
Waar vind je informatie over je carrièremogelijkheden?
Literaire makers zijn steeds op zoek naar informatie over mogelijkheden om hun werk te ontwikkelen, te tonen of te verspreiden. Die informatie vinden ze vooral via hun persoonlijke netwerk, collega-makers en uitgevers. Ook websites en nieuwsbrieven van literaire organisaties of Literatuur Vlaanderen spelen een belangrijke rol, net als sociale media. Ten slotte worden opleidingen, workshops of individuele begeleidingstrajecten genoemd als informatiebron. 13% van de respondenten weet helemaal niet waar te zoeken naar informatie over carrièremogelijkheden.
De websites en nieuwsbrieven van literaire organisaties zijn goed te vinden door bijna alle literaire makers, ongeacht of ze al professioneel gepubliceerd of opgevoerd zijn, maar informatie circuleert opvallend vaak via mensen, en niet alleen via officiële kanalen. Dat maakt het moeilijker om gerichte informatie te zoeken en te vinden.
Ervaren makers die al een professionele publicatie of opvoering op hun naam hebben, geven aan vooral terug te vallen op hun netwerk van collega-makers en uitgevers voor informatie over carrièremogelijkheden. Predebutanten hebben dit netwerk vaak nog niet en vinden daarom vooral informatie bij opleidingen, workshops of tijdens persoonlijke begeleidingsmomenten. Sociale media zijn belangrijk in elke fase van het makerschap, maar zelden de primaire informatiebron.
Ken je de talentontwikkelingsbeurzen van Literatuur Vlaanderen?
Van 2022 tot en met 2025 konden literaire makers en vertalers een aanvraag voor een talentontwikkelingsbeurs indienen bij Literatuur Vlaanderen. Met een talentonwikkelingsbeurs konden ze een deel van de kosten voor hun artistieke of professionele verdieping en ontwikkeling financieren. Het kon gaan om inhoudelijk- creatieve of zakelijke verdieping, in Vlaanderen of in het buitenland. Uit de bevraging blijkt dat een derde van de respondenten de talentontwikkelingsbeurzen van Literatuur Vlaanderen niet kende.
Van de respondenten die de beurzen wel kennen, heeft 70% nooit een aanvraag ingediend. Uit de antwoorden blijkt dat hierover vooral onduidelijkheid bestaat: veel makers weten niet goed of hun profiel of project in aanmerking komt om een talentontwikkelingsbeurs aan te vragen.
Volgende stappen
Deze eerste blik op de resultaten van de bevraging is misschien niet zo verrassend. Toch leverde het onderzoek heel wat inzichten op en veel gegevens vragen om verdere interpretatie. We duiken dieper in de resultaten en delen dit najaar een uitgebreider onderzoeksrapport.
Op basis van die resultaten zal Literatuur Vlaanderen haar talentontwikkelingsbeleid bijsturen tot een duurzaam, laagdrempelig en efficiënt instrument. We bekijken welke reglementswijzigingen daarvoor nodig zijn. In 2026 zal het niet mogelijk om een aanvraag voor een talentontwikkelingsbeurs in te dienen. De ambitie is om de talentontwikkelingsbeurzen in 2027 opnieuw open te stellen.
Heb je prangende vragen of ben je benieuwd naar bepaalde resultaten die hierboven niet behandeld werden? Neem dan contact op met Roel via roel@literatuurvlaanderen.be.