Vertaalster Aneta Dantcheva: “Ik koester elk moment dat ik in het Vertalershuis heb beleefd”

Vertaalster Aneta Dantcheva brengt al decennialang Nederlandstalige literatuur naar het Bulgaarse publiek. Ze studeerde journalistiek, werkte jarenlang als redacteur bij de Bulgaarse openbare omroep, maar vergat nooit haar literaire roeping. Haar vertaalwerk is meer dan een professionele carrière; het heeft haar ook op persoonlijk vlak gevormd tot wie ze is.

In dit gesprek vertelt ze over haar ervaringen in het Vertalershuis, haar vertaalpraktijk en haar visie op het belang van literaire uitwisseling.

Wanneer kwam je voor het eerst naar het Vertalershuis?

"Dat was nog voor het jaar 2000, toen het Vertalershuis zich in Leuven bevond. Het was ook nog geen actieve residentie, zoals nu, maar vooral een comfortabele plek voor buitenlandse gasten. Het Groot Begijnhof, UNESCO-werelderfgoed, was mijn thuisbasis – prachtig, maar ook eenzaam. Voor iemand uit Oost-Europa, zonder contacten en met een beperkte kennis van het land en de taal, was het een grote uitdaging om mijn weg te vinden. Soms voelde die uitdaging zelfs groter dan de focus op het eigenlijke vertaalwerk.”

“Intussen ben ik al een twintigtal keer in een Vertalershuis geweest: na Leuven in het Elzenveld en nog later hier in het Antwerpse Oostkasteel.”

Waarom kom je zo graag naar het Vertalershuis?

“Ik vind het van onschatbare waarde dat ik volledig uit mijn eigen Balkanese realiteit kan stappen en me helemaal in de Vlaamse cultuur kan onderdompelen. Die perspectiefwissel verrijkt niet alleen mijn werk, maar ook mijn leven. Het Vertalershuis speelt al lang een cruciale rol in mijn activiteiten in Bulgarije: De kennis en expertise die ik er opdeed gingen veel verder dan het feit dat er daarna een vertaald boek verscheen. Ze vormden de basis voor boekpresentaties, festivals, ontmoetingen tussen Vlaamse auteurs en een Bulgaars publiek, samenwerkingen met de Belgische ambassade en interviews op nationale zenders. Ook aan het project ‘Poëzie in de metro’, waarbij gedichten uit wel 25 Europese landen een plek krijgen in de metrostations van Sofia, heb ik twee keer meegewerkt. Pendelaars kunnen daar nu mijn Bulgaarse vertaling van het gedicht ‘Huishoudkunde” van Max Temmerman lezen.”

“Het vertalen en promoten van Vlaamse literatuur blijft voor mij een bron van voldoening én verwondering: hoe heb ik dit alles kunnen realiseren, gezien mijn introverte aard en drukke baan? Misschien was het mij zonder de periodes in het Vertalershuis niet zo gelukt. Elk moment dat ik daar beleefd heb, koester ik.”

Hoe heb je het Vertalershuis doorheen de jaren zien veranderen?

“Zoals gezegd was mijn eerste ervaring er één van isolement en zelf je weg vinden. Dat is heel sterk veranderd. Er is zoveel openheid en zo weinig bureaucratie. Literatuur Vlaanderen communiceert vlot en biedt doeltreffende ondersteuning zonder ingewikkelde formaliteiten.”

“Ik vind het ook een grote meerwaarde om hier samen met een collega te kunnen verblijven. Ook al werken we aan verschillende projecten, we kunnen elkaar wel vragen stellen, twijfels delen, advies geven. Soms kunnen we elkaar zelfs helpen met originele oplossingen, ondanks alle verschillen in de doeltaal.”

“Tot slot vind ik het heel belangrijk dat er in het Vertalershuis elke dag twee kranten geleverd worden. Zo krijgen we een goed overzicht van het actuele leven in België. Daarbij gaat het niet alleen om de informatie, maar ook om de taal. Door de krant te lezen raken wij als buitenlandse vertalers vertrouwd met de laatste ontwikkelingen in het levende Nederlands.”

Wat heeft de tijd in het Vertalershuis je op persoonlijk vlak gebracht?

“Mijn eerste verblijf was een cultuurschok: een prachtig huis, maar ik was helemaal alleen. Toch beschouw ik zelfs die negatieve ervaring als een verrijking. Elk verblijf bracht iets nieuws, ‘levenslessen’ – sociale contacten, leren omgaan met anderen, respect voor privacy. Ik had weinig ervaring met samenleven, en hier heb ik stap voor stap geleerd hoe je dat doet. Je leert omgaan met verschillende ritmes, gewoontes en culturen. Het is niet overdreven om te zeggen dat het Vertalershuis me mee gevormd heeft: mijn eigen persoon ontwikkelde zich met elk verblijf. In een vak dat per definitie geïsoleerd is, gaf het mij een gevoel van verbondenheid.”

“Elk verblijf wordt mee gekleurd door je huisgenoot: kun je het met elkaar vinden? Zit je op dezelfde golflengte? Vooral aan een aantal Duitse collega’s heb ik goede herinneringen. Ze zijn open, spontaan en gemakkelijk en ik kan doorgaans goed met hen opschieten. Marlene Müller-Haas, een ongelooflijk toegewijde collega en mens, durf ik intussen zelfs een vriendin noemen.”

“In alles wat ik doe word ik gedreven door een drang naar persoonlijke ontwikkeling en een onuitputtelijke nieuwsgierigheid naar de wereld, de kunst, de natuur en de mensen. De grote existentiële vragen van ons bestaan ook: wie zijn we? Waar komen we vandaan? Waar gaan we naartoe? Voor mij is het Vertalershuis een soort eiland waar je even los kunt komen van ‘het alledaagse’. Zo krijg je de kans om vrij en breed – en filosofisch – te denken. Daarom is het Vertalershuis voor mij zoveel meer dan een gewone werkplaats.”

Je hebt een indrukwekkend palmares opgebouwd. Welke werken en auteurs blijven je vooral bij?

"Ik heb romans vertaald van onder meer Louis Paul Boon, Hugo Claus, Stefan Hertmans, Peter Verhelst, Koen Peeters, Annelies Verbeke en Bart Moeyaert, en ook poëzie van hedendaagse dichters. Allemaal werk van hoge kwaliteit. Maar als ik naar mijn eigen persoonlijke beleving kijk, zijn er een paar boeken die me echt diep geraakt hebben. Zo was ‘Blote handen’ van Bart Moeyaert een heel bijzondere ervaring. Ik had nog nooit zoiets gelezen: zo sober, zo krachtig, subtiel en ook mysterieus – tegelijkertijd voor kinderen en volwassenen. Het liet me zien dat je met weinig woorden veel kunt zeggen.”

“Ook het werk van Annelies Verbeke neemt voor mij een bijzondere plaats in: niet alleen de roman ‘Dertig dagen’, maar ook haar prachtige korte verhalen. Ik hou van het kortverhaal als genre, en het was echt een plezier om ‘Halleluja’ te vertalen.”

Sinds kort geef je les aan de Universiteit van Sofia. Hoe vul je dat in?

“In het masterprogramma ‘Vertaler/Redacteur’ komt Nederlandstalige literatuur dit academiejaar voor het eerst aan bod. Ik begeleid er studenten in het literair vertalen. Daarbij probeer ik een breed scala aan teksten aan te bieden, van klassiekers tot moderne werken, zodat studenten de diversiteit van de Nederlandstalige literatuur leren kennen. Het is een uitdaging, maar ook een missie om mijn kennis door te geven. Het profiel Nederlands-Bulgaars is natuurlijk een niche, maar ik hoop dat de aanwezigheid ervan aan de universiteit het begin is van een positieve ontwikkeling."

“Weinig mensen weten dat er een bijzondere historische band bestaat tussen België en Bulgarije. Als vertaalster ervaar ik die band als een bron van inspiratie en relevantie voor mijn werk. Het feit dat de eerste Bulgaarse grondwet gemodelleerd werd naar het Belgische voorbeeld en dat symbolen als de leeuw en het motto "Eendracht maakt macht" uit België ook in Bulgarije terug te vinden zijn, onderstreept een diepere culturele verwantschap die vaak over het hoofd wordt gezien. Deze gedeelde geschiedenis maakt het voor mij als vertaalster mogelijk om bruggen te slaan tussen beide landen, niet alleen op het vlak van taal, maar ook qua mentaliteit en culturele waarden. De uitwisseling van kennis en ervaringen – zoals Belgische architecten en ingenieurs die ooit in Bulgarije hun expertise deelden – heeft mijn blik verruimd en mijn vertaalpraktijk verrijkt. Door deze historische connecties voel ik mij minder geïsoleerd in mijn werk en kan ik de nuances en context van Vlaamse literatuur beter overbrengen aan Bulgaarse lezers. Het besef dat mijn vertalingen bijdragen aan het versterken van deze band, geeft mijn werk een extra dimensie en betekenis.”